Laka Foundation

Publication Laka-library:
Kernenergie en opwerking (1984)

AuthorK.G.Paulus
-
Date1984
Classification6.01.2.50/07 (REPROCESSING)
RemarksBeschrijving van het proces van bewerken en opwerken van radio-actief afval van kerncentrales met veel nadruk op de daaraan verbonden gevaren.
Front

From the publication:

Voorwoord
Pas in onze eeuw werd ontdekt dat elk atoom een positief geladen kern heeft, waarvan het volume bijna te verwaarlozen is ten opzichte van dat van het gehele atoom. Toch is meer dan 99,9% van de massa en energie van het atoom in die kleine kern geconcentreerd.
Door de atoomkernen te beïnvloeden en te veranderen, is de mens een halve eeuw geleden een geheel nieuwe wereld binnengedrongen, een wereld waarin bij de splijting van zware kernen en de samenvoeging (fusie) van lichte kernen miljoenen malen meer energie vrijkomt dan bij de splijting van onstabiele moleculen in atomen of de fusie van atomen tot stabiele moleculen.
Het is in dit verband nuttig een kernsplijtingscentrale, zoals er in Borssele een staat, te vergelijken met een met kolen gestookte centrale. Het elementaire proces in de eerste is de splijting van een kern van uranium-235, in de tweede de oxydatie van een koolstofatoom tot koolstofdioxyde. Bij de kernsplijting komt vijftig miljoen maal zoveel energie vrij als bij de atoomoxydatie. We spelen bij de opwekking van elektrische energie uit kernsplijtingsenergie dus niet met vuur, maar met iets dat vijftig miljoen maal zo gevaarlijk is als vuur.
Veel ernstiger is het feit dat de brokstukken van de gespleten kernen hoogradioactief zijn. Behalve deze splijtingsprodukten wordt in een kernreactor bovendien plutonium gevormd, een element dat vóór de Tweede Wereldoorlog onbekend was. Het gevormde plutonium-239 is, evenals uranium-235, splijtbaar. Het werd in 1945 gebruikt om de Japanse stad Nagasaki te vernietigen en het speelt ook nu nog een belangrijke rol bij het vervaardigen van steeds meer kernbommen.
Is een kerncentrale van "normale" omvang (vermogen tussen 500 en 1200 megawatt) een half jaar in bedrijf geweest, dan bevat haar reactor een hoeveelheid radioactiviteit van enkele miljarden curie. Om in te zien hoe angstwekkend groot deze hoeveelheid is, is het nuttig ze te vergelijken met de hoeveelheden die in de geneeskunde voor diagnostische doeleinden worden toegepast. Als voorbeeld kies ik het onderzoek van de schildklier met behulp van radioactief jodium. Dient men een patient enkele microcurie (dit is enkele miljoenste curie) van dit jodium toe, dan straalt de schildklier reeds na korte tijd zo sterk dat op een buiten het lichaam geplaatste fotografische film een afbeelding van het orgaan kan worden verkregen.
Een werkende kernreactor bevat dus miljoen maal miljard (10¹⁵) keer zoveel radioactiviteit als bij het genoemde medische onderzoek wordt gebruikt. Zou deze onvoorstelbare grote hoeveelheid in een dicht bevolkt land als België of Nederland door een groot ongeluk of door oorlogshandelingen plotseling vrijkomen, dan zouden honderdduizenden mensenlevens acuut verloren gaan, terwijl de overlevenden op veel gevallen van kanker en erfelijke schade zouden kunnen rekenen.
Bij afspraak is 1 curie de radioactiviteit van 1 gram radium. In het begin van deze eeuw beschouwde een laboratorium zich reeds als zeer rijk als het enkele grammen (dus enkele curies) radium bezat. Ter bescherming van de onderzoekers tegen de straling werd die hoeveelheid in een dikwandige loden buis bewaard en deze buis bevond zich in een brandkast, waarvan alleen de directeur van het laboratorium de sleutel had.
Er is nog steeds geen bevredigend antwoord gevonden op de vraag, wat er met de enorme hoeveelheden radioactief afval uit een kernreactor moet gebeuren. Nadat het gehalte aan splijtbaar materiaal in de reactor tot een bepaald percentage is gedaald, worden het resterende uranium, de splijtingsprodukten en het gevormde plutonium (gezamenlijk in holle staven aanwezig) met afstandsbediening uit de reactor gehaald. De staven worden minstens een halfjaar met permanente koeling onder water bewaard De kortlevende radioactieve stoffen raken daarbij onder veel warmteontwikkeling hun radioactiviteit geheel of gedeeltelijk kwijt. Toch bedraagt de resterende radioactiviteit na de "afkoelingsperiode" nog altijd meer dan honderd miljoen curie. De uiterst gevaarlijke staven worden daarna onder veel voorzorgsmaatregelen naar een opwerkingsfabriek getransporteerd. Het is de belangrijkste taak van zo'n fabriek om het plutonium van de andere stoffen te scheiden. Men wil het plutonium gebruiken voor militaire doeleinden en als splijtstof in zogenaamde kweekreactoren. Met de problemen van de radio-actieve afvalstoffen, waarvan enkele vele tienduizenden jaren lang gevaarlijk blijven, wordt het nageslacht opgescheept.
Tot nu toe heeft geen enkele opwerkingsfabriek naar behoren gewerkt. In de weinige die er op de wereld zijn, gaat men van de ene bijna-ramp en de ene menselijke tragedie naar de andere. Het opwerken wordt dan ook als de gevaarlijkste schakel in de zogenaamde splijtstofcydus beschouwd. Dat is waarschijnlijk ook de reden dat er zo weinig, voor leken begrijpelijke, literatuur over dit onderwerp bestaat. Het is zeer toe te juichen dat Paulus, die van 1967 tot 1972 tot het leidinggevende personeel van de opwerkingsfabriek te Mol (Dessel, België) heeft behoord, in die leemte heeft willen voorzien door het voor u liggende boek te schrijven. Wegens de armoede aan literatuur over "opwerking" zullen ook vele niet-leken zich verheugen over de verschijning van het boek.
Prof. Dr. J.D. Fast

This publication is digitally available in the Laka library, but it's not on-line.
E-mail us (info@laka.org) if you would like the pdf sent to you (with the subject, number and title). Of course you can also come by.